دکتر زهرا نامور عربانی،  مدیریت مجهول یا مدیریت شفاف؟؛ رشت در بند قراردادهای پنهان

 مدیریت مجهول یا مدیریت شفاف؟؛ رشت در بند قراردادهای پنهان

✍به قلم: دکتر زهرا نامور عربانی

ما در رشت، سال‌هاست که شاهد «خروجی‌های بی‌کیفیت» هستیم: خیابان‌های با کیفیت پایین، مدیریت ناموفق پسماند، بافت‌های تاریخی تخریب شده و پروژه‌هایی که نیمی از بودجه را می‌بلعند و نیمی از آن‌ها را تنها بر روی کاغذ می‌بینیم. اما تا زمانی که از «علت ریشه‌ای» صحبت نکنیم، هرگونه اصلاح کالبدی، تنها «آرایش کردنِ یک چهره‌ی بیمار» است.

علت اصلی ناتوانی در مدیریتِ صحیح رشت، نه کمبود بودجه است و نه کمبود مهارت؛ بلکه (فقدان شفافیت)» و «عدم پاسخگویی» است. فساد در مدیریت شهری، تنها به معنای اختلاس‌های بزرگ نیست؛ بلکه در قالب «قراردادهای پنهان»، «اولویت‌بندی‌های سیاسی به جای اولویت‌های فنی» و «محاسبه‌گری‌های شخصی در برابر منافع عمومی» رخ می‌دهد.

 

 ریشه‌های بحران در ساختار مدیریتی رشت

۱. فرهنگ «اتاق‌های بسته»:

تصمیمات کلان شهری در رشت، اغلب در اتاق‌های بسته و پشت میزهای خصوصی گرفته می‌شود. وقتی فرآیند تخصیص پروژه‌ها و انتخاب پیمانکاران، شفاف و قابل پیگیری نباشد، «رانت» جایگزین «رقابت فنی» می‌شود. این یعنی بهترین‌ها برنده نمی‌شوند، بلکه نزدیک‌ترین‌ها برنده می‌شوند.

 

۲. عدم نظارت بر «خروجی قراردادها»:

ما با سیستم‌های نظارتی «فرآیند‌محور» روبرو هستیم، نه «نتیجه‌محور». پیمانکاران قراردادهایی امضا می‌کنند که در آن‌ها هزینه‌های گزافی صرف می‌شود، اما کیفیت نهایی پروژه با بودجه‌ی پرداخت‌شده همخوانی ندارد. عدم شفافیت در گزارش‌های مالی، اجازه می‌دهد که «هدر رفت منابع» تحت پوشش «هزینه‌های جاری» پنهان بماند.

۳. ابهام در بودجه‌ریزی:

شهروندان رشت حق دارند بدانند هر ریال از مالیات آن‌ها کجا و با چه هدفی هزینه شده است. وقتی بودجه‌ها به صورت بلوک‌های بزرگ و بدون تفکیک دقیق و در دسترس عمومی منتشر می‌شوند، «پاسخگویی» عملاً از بین می‌رود.

📌نقشه راه برای یک «شهرداریِ پاسخگو و شفاف»

ما برای گذار از مدیریت سنتی به مدیریتِ مدرن، نیازمند یک «انقلاب در شفافیت» هستیم:

۱. استقرار سیستم «داده‌های باز»:

شهرداری رشت باید تمامی قراردادهای خود، مبالغ تخصیص یافته، مراحل پیشرفت پروژه‌ها و اسامی پیمانکاران را در یک پلتفرم آنلاین و قابل جستجو قرار دهد. شهروند باید بتواند از گوشی موبایل خود ببیند که پروژه‌ی جاری در محله‌ی او، چقدر بودجه دارد و چه زمانی باید تمام شود.

📌شفافیت، بهترین ضدعفونی‌کننده‌ی فساد است.

 ۲. اصلاح فرآیند «مناقصات و پیمانکاران»:

باید از سیستم‌های دیجیتال برای برگزاری مناقصات استفاده شود تا امکان دخالت‌های انسانی و رانت‌خوری به حداقل برسد. انتخاب پیمانکار باید بر پایه «امتیاز فنی» و «سابقه اجرایی» باشد، نه «ارتباطات سیاسی».

 

 ۳. ایجاد «واحد نظارت مستقل و مشارکت‌محور»:

نظارت نباید تنها به گزارش‌های داخلی خودِ شهرداری محدود شود. ما نیازمند ایجاد نهادهایی هستیم که ترکیبی از کارشناسان مستقل، نمایندگان شهروندان و نهادهای نظارتی باشند تا بر اجرای صحیح قراردادها و انطباق آن‌ها با استانداردهای فنی، نظارت کنند.

 ۴. پیوند «شفافیت» با «مشارکت اجتماعی»:

وقتی شهروندان بدانند که قدرت نظارت دارند، خود به «ناظران شهری» تبدیل می‌شوند. ما باید بستری فراهم کنیم که شهروندان بتوانند با مشاهده‌ی هرگونه تضاد میان «واقعیت پروژه» و «گزارش‌های رسمی»، به صورت مستقیم و بدون ترس از تبعیض، گزارش دهند.

 

مدیریت شهری، یک «امانت» است، نه یک «منبع برای بهره‌برداری». رشت نیازمند مدیرانی است که به جای «پنهان کردن چالش‌ها»، به دنبال «روشن کردن مسیرها» باشند. ما برای ساختن شهری مدرن، ابتدا باید به «پاکیزگیِ ساختار» برسیم؛ چرا که بدون شفافیت، هیچ پروژه‌ای در رشت، «پایدار» نخواهد بود.

ما برای رشت، به دنبال «مدیریت ملموس» هستیم؛ مدیریتی که با چشم شهروند، حساب و کتاب می‌کند.