میراث تمدنی در محاصره کم‌توجهی؛ هشدار دکتر احمدزاده کرمانی درباره آسیب‌های فرهنگی

به گزارش پایگاه خبری ره آورد روز ؛ در روزگاری که تهدیدها از هر سو متوجه فرهنگ و تمدن این کهن‌بوم است، دکتر روح‌الله احمدزاده کرمانی، عضو هیئت علمی دانشگاه و فعال سیاسی و فرهنگی، با لحنی آمیخته به اندوه و درایت، از وضعیت حفاظت و مرمت آثار تاریخی کشور انتقاد کرد و گفت: خسارت‌های وارد شده به میراث فرهنگی در جنگ‌های اخیر، در شرایطی همچنان نیازمند پیگیری و بازسازی است که این حوزه با محدودیت شدید اعتبارات و امکانات مواجه بوده و دولت تاکنون نتوانسته است سازوکار مؤثری برای تأمین منابع پایدار و حفاظت از این سرمایه‌های تاریخی ایجاد کند.

دکتر احمدزاده کرمانی، معاون رئیس‌جمهور در دولت دهم و رئیس اسبق سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، با اشاره به احتمال تشدید تنش‌ها و وقوع مجدد جنگ، اظهار کرد: دشمن در آغاز گمان می‌کرد با ترور رهبر انقلاب و حذف مقامات ارشد کشور می‌تواند زمینه فروپاشی ساختار سیاسی ایران را فراهم کند، اما ناکامی در تحقق این هدف، آن‌ها را به طراحی سناریوها و راهبردهای تازه سوق داده است؛ از جمله اینکه جامعه ما را در یک تعلیق روانی «نه جنگ، نه صلح» قرار دهند تا به مرور جامعه دچار فرسایش روانی شده و زمینه اعتراضات اجتماعی را فراهم آورند.

وی در پاسخ به پرسشی درباره مناطق احتمالی هدف حملات، در صورت آغاز دوباره جنگ گفت: به نظر می‌رسد راهبرد جدید آمریکا بر حمله به زیرساخت‌های کشور متمرکز باشد؛ چراکه تصور می‌کنند با تخریب این زیرساخت‌ها، روند خدمات‌رسانی مختل می‌شود و در نتیجه مشکلات معیشتی تشدید می‌یابد و زمینه برای افزایش نارضایتی‌های اجتماعی و در نهایت فروپاشی سیاسی از درون فراهم می‌شود. در حالی که این محاسبات بر شناخت نادرست دشمن از جامعه ایران و ساختار تاریخی ایران استوار است؛ همان شناختی که هرگاه ملت ایران احساس کرده است کشور مشمول دخالت اجانب و بیگانگان قرار می‌گیرد، نوعی همبستگی و مقاومت ملی در جامعه ایرانی شکل گرفته است که ریشه در آلرژی تاریخی اجنبی‌ستیزی ایرانیان در گذشته دارد.

دکتر احمدزاده کرمانی در بخش دیگری از سخنانش به آسیب‌های وارد شده به میراث فرهنگی کشور در جنگ‌های اخیر اشاره کرد و گفت: طبق اعلام معاون میراث فرهنگی، از ۱۴۹ اثر آسیب‌دیده، مالکیت ۳۸ اثر در اختیار وزارت میراث فرهنگی و ۱۱۱ اثر در اختیار سایر دستگاه‌ها و بخش خصوصی بوده است. این مسئله هماهنگی برای مرمت را دشوار می‌کند و محدودیت‌های اعتباری، پیچیدگی‌های فنی، تعدد مالکان و عدم حمایت‌های بین‌المللی کار را دشوارتر هم کرده است. عملکرد نهادهای بین‌المللی چون یونسکو در حمایت از آثار تاریخی ایران بسیار ناجوانمردانه بود، به‌طوری‌که کاملاً به سکوت برگزار کردند. البته وقتی بخش عمده‌ای از بودجه یونسکو از سوی آمریکا تأمین می‌شود و این سازمان به دلیل منافع مالی خود حاضر نیست در برابر جنایت‌های آمریکا بایستد، طبیعی است که در چنین مواقعی سکوت کند؛ نمونه بارز دیگر آن، سکوت یونسکو در نابودی میراث فرهنگی و تاریخی شامل بناها و محوطه‌های تاریخی در غزه بعد از ۷ اکتبر است که بالغ بر ۱۶۰ بنا و محوطه و اثر باستانی تخریب یا نابود شد. چون اگر قرار بود یونسکو راجع به تخریب بنا و محوطه تاریخی اظهار تأسف کند، مجبور بود برای کشته شدن هزاران کودک و زن بی‌گناه غزه هم اظهار نظر می‌کرد.

این استاد دانشگاه با انتقاد از رویکرد مسئولان کشور تأکید کرد: در ایران هم متأسفانه علاوه بر سکوت یونسکو، ما شاهد یک کمپین رسانه‌ای جدی بین‌المللی از سوی ارکان دولتی یا فعالان و میراث‌دوستان در بخش غیردولتی و تشکل‌های مردم‌نهاد نبودیم. انتظار این بود که واکنش بین‌المللی درخوری به حملات علیه آثار باستانی و میراث نیاکان ما نشان داده می‌شد و تنها به ارسال نامه اعتراضی بسنده نمی‌شد. باید با فعالیت مستمر، تولید محتوای تخصصی، تعامل با رسانه‌های بین‌المللی و پیگیری حقوقی خسارت‌ها، موضوع تخریب میراث فرهنگی ایران را در سطح جهانی زنده نگه داشت؛ اقدامی که می‌تواند به افزایش حساسیت افکار عمومی و بازدارندگی در برابر حملات احتمالی کمک کند.

استاندار اسبق فارس درباره احتمال آسیب‌دیدن آثار تاریخی در زمان جنگ گفت: یکی از راهکارها، تدوین پروتکل‌های اضطراری است که در کوتاه‌مدت ابنیه و آثار تاریخی، تخریبشان مهار گردد و در ادامه کار احیا و مرمت پیگیری شود. از سویی ضعف در فقدان برنامه و راهبرد در حوزه اقتصاد میراث فرهنگی در کشور مشهود است. تمام جهان در حال اجرای پلن‌های درآمدزایی از میراث فرهنگی‌شان هستند، ولی ما انبوهی کاوش‌های باستان‌شناسی‌مان در انبارها دارد خاک می‌خورد. در شرایطی که بعضاً امکان نگهداری استاندارد از آثار تاریخی وجود ندارد، تدوین سازوکارهای قانونی و انعقاد قراردادهای شفاف با موزه‌های معتبر جهان و اجاره اشیای تاریخی به‌طور امانت و طی قراردادهای رسمی و قانونی، ضروری است. این اقدام می‌تواند زمینه معرفی بخشی از این آثار را فراهم کند و به حفظ و نگهداری آن‌ها کمک کند و برای حوزه میراث فرهنگی درآمدزایی نیز به همراه داشته باشد تا از محل آن امکانات و منابع لازم برای نگهداری و کاوش‌های باستان‌شناسی بیشتر فراهم آید. در همه جای دنیا به کارکنان و کارشناسان میراث فرهنگی حقوق و دستمزد خوبی می‌دهند تا میراث فرهنگی که شناسنامه یک ملت است را حفظ کنند، ولی در کشور ما وضعیت حقوق پرسنل بخش میراثی ما اصلاً خوب نیست. در گزارشی که در سال ۱۴۰۳ منتشر شد، وزارت میراث فرهنگی در کنار آموزش‌وپرورش و ورزش و جوانان جزو دستگاه‌هایی معرفی شد که کمترین میانگین دریافتی حقوق را در میان وزارتخانه‌ها داشته و بنابراین ایجاد منابع پایدار درآمدی قانونی در حوزه اقتصاد میراث فرهنگی می‌تواند به ترمیم نظام حقوق و دستمزد پرسنل این وزارتخانه مهم هم کمک کند.

دکتر احمدزاده کرمانی با انتقاد از کمبود امکانات در مجموعه میراث فرهنگی کشور خاطرنشان کرد: شرایط به‌گونه‌ای است که حتی برای تأمین یک خودرو به‌منظور سرکشی و حفاظت از بافت‌های تاریخی با مشکل روبه‌رو هستیم. این وضعیت برای کشوری با پیشینه تمدنی بیش از پنج هزارساله قابل قبول نیست.

رئیس اسبق سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در پایان با تأکید بر اینکه در شرایط جنگی نباید فعالیت‌های تخصصی حوزه میراث فرهنگی کمرنگ شود، گفت: همان‌طور که وظیفه نیروهای نظامی دفاع از مرزهای جغرافیای تمدنی است، دستگاه‌های اجرایی میراثی ما نیز باید مأموریت حفظ سرحدات هویت تمدنی و میراثی را عهده‌دار باشند. حفاظت از آثار تاریخی، مرمت بناها، انجام کاوش‌های باستان‌شناسی و معرفی تمدن ایران اسلامی، فعالیت‌هایی نیستند که با وقوع جنگ متوقف شوند.

انتهای پیام/