دکتر زهرا نامور عربانی، رشت؛ شهر «خاطره‌ها» یا شهر «هویت»؟

_*🔸️ رشت؛ شهر «خاطره‌ها» یا شهر «هویت»؟🔸️

📌در جستجوی روح گمشده‌ی رشت

✍به قلم: دکتر زهرا نامور عربانی
#اختصاصی_پایگاه_خبری_رهاورد_روز

ما مدتی است که در مدیریت شهری رشت، دچار یک «سوءتفاهم بزرگ» شده‌ایم. تصور کرده‌ایم که «پیشرفت» یعنی تخریب بافت‌های قدیمی و جایگزینی آن‌ها با سازه‌های بتنی و بی‌روح؛ و تصور کرده‌ایم که «مدرن بودن» یعنی شبیه‌سازی الگوهای شهری غریبه که هیچ پیوند عاطفی یا اقلیمی با رشت ندارند.

اما حقیقت این است: شهری که هویت خود را از دست بدهد، دیگر «شهر» نیست؛ بلکه تنها مجموعه‌ای از «مکان‌های گذرا» است. رشت، بدون بافت تاریخی، بدون کوچه‌های نمناک، بدون معماری بومی و بدون آن پیوند عمیق میان «انسان و فضا»، تنها یک کالبد بی‌روح خواهد بود که توان جذب سرمایه و گردشگر را نخواهد داشت.

🍂🍃بحران بی‌هویتی در توسعه‌ی شهری رشت🍂🍃

📌۱. توسعه‌ی «بی کیفیت» به جای توسعه‌ی «ارزش‌محور»:

در سال‌های اخیر، نگاه به رشت صرفاً از دریچه‌ی «بازار زمین و ساخت‌وساز» بوده است. وقتی ارزش زمین، بر ارزش «معنا و فرهنگ» پیشی می‌گیرد، بافت‌های تاریخی به قربانی نوسازی‌های بی‌هدف تبدیل می‌شوند. ما شاهد تخریب تدریجی «روح شهر» هستیم تا تنها چند طبقه بنای جدید بر جای بماند.

📌۲. گسست میان «معماری» و «اقلیم»: معماری سنتی رشت، محصولِ قرن‌ها سازگاری با باران، رطوبت و فرهنگ زندگی مردمی بود. امروز با ساخت‌وسازهای یکپارچه و استفاده از متریال‌های غریبه، نه تنها هویت بصری شهر را از دست داده‌ایم، بلکه در برابر چالش‌های اقلیمی (مانند مدیریت آب و دما) نیز آسیب‌پذیر شده‌ایم.

📌۳. تخریب «اقتصاد محلی» در بافت‌های تاریخی:
بافت‌های قدیمی رشت، تنها محل سکونت نبوده‌اند؛ آن‌ها کانون‌های تولید هنر، صنایع دستی و فرهنگ خوراک‌شناسی بوده‌اند. مدیریت ناصحیح این فضاها، باعث شده تا این کانون‌های اقتصادی از بین رفته و بافت‌های تاریخی به سمت «تهی‌سازی» و «خرابه» حرکت کنند.

چشم‌اندازِ آینده: بازآفرینی هویت، نه بازسازی کالبد

ما برای رشت، به دنبال یک مدل توسعه‌ای هستیم که در آن «توسعه و حفاظت از محیط زیست، دو دشمن نیستند، بلکه دو روی یک سکه‌اند»:

🔸️۱. گذار از «تخریب» به «بازآفرینی میان‌افزا»

ما نباید با تخریبِ بافت‌های قدیمی، به دنبال نوسازی باشیم. راهکار ما، «بازآفرینی» است؛ یعنی ارتقای کیفیت زندگی در بافت‌های موجود، با حفظ ساختار و روح تاریخی، و استفاده از تکنولوژی‌های نوین برای به‌روزرسانی زیرساخت‌ها بدون آسیب به هویت.

🔶️۲. تبدیلِ «میراث» به «موتور اقتصاد‌ خلاق»:
رشت به عنوان شهر خلاق یونسکو، نباید این عنوان را فقط در بروشورهای تبلیغاتی داشته باشد. ما باید «هویت فرهنگی» را به «اقتصاد ملموس» تبدیل کنیم. ایجاد مسیرهای گردشگری فرهنگی، حمایت از «کسب‌وکارهای میراث‌محور» (مانند صنایع دستی و رستوران‌های سنتی با استاندارد مدرن) و برندسازی جهانی رشت، راه اصلی خروج از بحران‌های اقتصادی است.

🔶️ ۳. مدیریتِ «فضا‌های عمومیِ معنا‌دار»:
فضاهای عمومی شهر (میدان‌ها، کوچه‌ها و حریم‌های آبی) باید بازطراحی شوند تا بازتاب‌دهنده‌ی فرهنگِ رشتی باشند. ما به دنبال فضاهایی هستیم که در آن‌ها «انسان» در مرکز باشد، نه «خودرو»؛ فضاهایی که در آن‌ها «تقابل با باران» به یک تجربه‌ی زیبا تبدیل شود، نه یک بحران شهری.

🔶️۴. آموزش و مشارکتِ جامعه‌ی محلی:
حفاظت از هویت، وظیفه‌یِ تنها شهرداری نیست؛ وظیفه‌ی هر شهروندی است که به رشت عشق می‌ورزد. ما باید برنامه‌هایی را اجرا کنیم که در آن ساکنانِ بافت‌های تاریخی، نه تنها «متولی حفاظت»، بلکه «سوداگر اصلی توسعه» باشند؛ یعنی با حفظ خانه و محله‌ی خود، از مزایای اقتصادی بازآفرینی بهره‌مند شوند.

🔹️ما نمی‌خواهیم رشت را به یک «موزه» تبدیل کنیم که در آن زندگی جریان ندارد؛ ما می‌خواهیم رشتی بسازیم که در آن «گذشته، نگهبانِ آینده باشد». رشت ما، نیازمند مدیریتی است که «معنا» را در کنار «متر» می‌سنجد و «فرهنگ» را در کنار «بودجه».

🔹️بیایید رشتی بسازیم که هر توریست و هر شهروند، وقتی در کوچه‌های آن قدم می‌زند، نه فقط یک «مکان»، بلکه یک «داستان» را حس کند.